b752b45c-eb55-4b74-8364-afcb95d60eca Nederlands UTF-8 Dataset Helpdesk Digitaal Vlaanderen agentschap Digitaal Vlaanderen +32 (0)2 553 72 02 Havenlaan 88 bus 30 Brussel 1000 België digitaal.vlaanderen@vlaanderen.be https://www.vlaanderen.be/digitaal-vlaanderen 2026-03-23 ISO 19115/2003/Cor.1:2006/INSPIRE-TG2.0 GDI-Vlaanderen Best Practices - versie 2.0 Belge 1972 / Belgian Lambert 72 De geschilderde kaart van het Brugse Vrije - Pieter Pourbus, 1571 1571-01-01 1 284ac002-c8af-4f6d-b3fc-e92efe46ee27 In 1561 vroeg het Brugse Vrije, de grootste en rijkste kasselrij van het Graafschap Vlaanderen, aan Pieter Pourbus om een kaart te schilderen van haar hele territorium, inclusief wegen, waterlopen, dorpen en steden. Tien jaar later leverde de schilder-cartograaf zijn magnum opus af. ‘De geschilderde kaart van het Brugse Vrije’ (1571) bevindt zich op het kruispunt tussen schilderkunst en cartografie en brengt het Brugse havenlandschap aan het einde van de zestiende eeuw op een unieke manier in beeld. Pieter Pourbus schilderde de kaart op een schakelpunt in de geschiedenis: net vooraleer de Tachtigjarige Oorlog en later de industrialisering het kustlandschap voorgoed zouden gaan veranderen. Daardoor is de kaart een laatste, waardevolle getuige van het laatmiddeleeuwse landschap rondom Brugge. Maar ook door haar combinatie van schaal, afmetingen en details is het schilderij een uniek kunstwerk. Van de oorspronkelijke topografische kaart van de kasselrij van het Brugse Vrije, die Pourbus in 1571 afwerkte, bleef slechts een vierde van de totale oppervlakte gespaard. Het bewaarde fragment stelt het noordoostelijk gedeelte van het Brugse Vrije voor, van Brugge tot Zeeland. De identificatie gebeurde aan de hand van de getrouwe kopie (0000.GRO0438.I) die Pieter Claeissens reeds in 1596-1597 maakte van de gehavende kaart. De kopie toont ons het gehele gebied van het Vrije, tussen IJzer en Westerschelde. Het hele cultuurlandschap, met inbegrip van individuele huizen, sluizen, dijken, kastelen, poortgebouwen of grenspalen is zowel figuratief en topografisch correct, als geodetisch op de juiste locatie afgebeeld Recent onderzoek naar de cartografische accuratesse van de kaart bevestigde dat zowel de topografische als geometrische precisie van de kaart uitzonderlijk hoog is. Pieter Pourbus is dan ook de eerste kaartmaker in Vlaanderen waarvan met zekerheid kan gesteld worden dat hij de triangulatie, zoals gepubliceerd door Gemma Frisius in 1533, heeft toegepast bij het opmeten van zijn kaarten en wiens kaarten dus ontegensprekelijk een wetenschappelijke basis hebben. Musea Brugge +32 (0)50 44 87 13 Burg 12 Brugge 8000 België musea@brugge.be https://www.museabrugge.be/ Universiteit Gent, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Vakgroep Archeologie +32 (0)9 33 10 157 +32 (0)9 33 10 297 Sint-Pietersnieuwstraat 35 Gent 9000 België archaeology@ugent.be https://www.archaeology.ugent.be Onroerend Erfgoed +32 (0)9 33 10 157 +32 (0)9 33 10 297 Havenlaan 88 Brussel 1000 België info@onroerenderfgoed.be https://www.onroerenderfgoed.be Helpdesk Digitaal Vlaanderen agentschap Digitaal Vlaanderen +32 (0)2 553 72 02 Havenlaan 88 bus 30 Brussel 1000 België digitaal.vlaanderen@vlaanderen.be https://www.vlaanderen.be/digitaal-vlaanderen meemoo, Vlaams instituut voor het archief +32 (0)9 298 05 01 Ham 175 Gent 9000 België patricia.roggeman@viaa.be https://artinflanders.be/nl pointOfContact https://metadata.dev-vlaanderen.be/srv/api/records/b752b45c-eb55-4b74-8364-afcb95d60eca/attachments/voorbeeld_pourbuskaart.jpg geografie GEMET 2018-08-16 geonetwork.thesaurus.external.theme.gemet Gemeente Brugge Vlaanderen Provincie West-Vlaanderen Vlaamse regio's 2013-04-18 geonetwork.thesaurus.external.place.GDI-Vlaanderenregios historische kaart schilderij museum georefereren Pourbus Geografische gegevens Metadata GDI-Vl-conform GDI-Vlaanderen Trefwoorden 2014-02-26 geonetwork.thesaurus.external.theme.GDI-Vlaanderen-trefwoorden De kaart kan gebruikt worden om na te gaan hoe het zestiende-eeuwse culturele landschap eruitzag voor het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog (1568). Musea Brugge +32 (0)50 44 87 13 Burg 12 Brugge 8000 België musea@brugge.be https://www.museabrugge.be Het georefereren van gescande historische kaarten leidt niet altijd tot een hoge mate van geometrische betrouwbaarheid. Beperking(en) op de publieke toegang Geen beperkingen op de publieke toegang. Toegangs- en (her)gebruiksvoorwaarden De gegevens zijn beschermd door het auteursrecht. Indien u een ander type van gebruik wil maken van de gegevens, dan de hier vermelde, dient u zich te wenden tot de eigenaar van de gegevens. Deze dataset betreft overheidsinformatie. Indien u deze gegevens wil hergebruiken, dient u zich te wenden tot de eigenaar van de informatie. Gebruik voor taken van algemeen belang, van geografische gegevensbronnen toegevoegd aan de GDI, door deelnemers aan GDI-Vlaanderen Bronvermeldingsvoorschrift: Op alle gegeorefereerde kaarten moeten de logo’s van de Musea Brugge en Universiteit Gent staan. Bronvermeldingsvoorschrift: 1. titel : Kaart van het Brugse Vrije, 2. vervaardiger: Pieter Pourbus, 3. collectie: Musea Brugge, 4. artinflanders.be, 5. Fotograaf: Dominique Provost 6. Licentie: public domain 20000 Nederlands UTF-8 imageryBaseMapsEarthCover 3.09 3.70555 51.184 51.471 1561-01-02 1571-01-02 https://collectie.museabrugge.be/collection/work/id/0000_GRO0220_I || https://mappingpourbus.ugent.be || Trachet, J. , Hameeuw H., (submitted) Shedding (more) light on 16th century mapping practices: Pieter Pourbus’ application of Gemma Frisius’ triangulation methods, in INNOVATIONES LOVANIENSES: CROSSROADS OF THE TRANSFER OF TEXTS, IDEAS, AND IMAGES BETWEEN ANTIQUITY, MIDDLE AGES, AND RENAISSANCE, LECTIO SERIES Studies in the Transmission of Texts & Ideas. || Trachet, J. (in review), Sixteenth-century mapping methods for regional manuscript maps. New finding from Pieter Pourbus’ cartographic oeuvre, in THE CARTOGRAPHIC JOURNAL. || Trachet, J. 2022. “Pieter Pourbus : Master of Maps.” MUSEUMBULLETIN 16 (4): 3–12. || Trachet, J. 2021. De dunne lijn tussen schilderkunst en cartografie : Pieter Pourbus’ geschilderde kaart van het Brugse Vrije. In P. De Maeyer, M. Galand, B. Vannieuwenhuyze, & G. Vanthemsche (Eds.), DE GESCHIEDENIS VAN BELGIË IN 100 OUDE KAARTEN, Tielt: Lannoo: 86-87 || Trachet, J. 2021. Pieter Pourbus’ Map of the Liberty of Bruges (1561-1571) : an overview of the state of research. REVUE BELGE DE PHILOLOGIE ET D’HISTOIRE, 99(3–4), 815–844. false WMS 1.3.0 WMTS 1.0.0 Helpdesk Digitaal Vlaanderen agentschap Digitaal Vlaanderen +32 (0)2 553 72 02 Havenlaan 88 bus 30 Brussel 1000 België digitaal.vlaanderen@vlaanderen.be https://www.vlaanderen.be/digitaal-vlaanderen Vlaams Gewest https://geo.api.vlaanderen.be/histcart/wms?service=WMS&version=1.3.0&request=GetCapabilities OGC:WMS-1.3.0-http-get-capabilities pourbus Pourbuskaart (1571) https://geo.api.vlaanderen.be/histcart/wms?SERVICE=WMS&VERSION=1.3.0&REQUEST=GetMap&BBOX=22000%2C150000%2C259000%2C245000&CRS=EPSG%3A31370&WIDTH=488&HEIGHT=196&LAYERS=pourbus&STYLES=&FORMAT=image%2Fpng&DPI=96&MAP_RESOLUTION=96&FORMAT_OPTIONS=dpi%3A96&TRANSPARENT=TRUE OGC:WMS-1.3.0-http-get-map pourbus Pourbuskaart (1571) https://geo.api.vlaanderen.be/HISTCART/wmts?request=getcapabilities&service=wmts&version=1.0.0 OGC:WMTS-1.0.0-http-get-capabilities pourbus Pourbuskaart (1571) https://geo.api.vlaanderen.be/HISTCART/wmts?SERVICE=WMTS&REQUEST=GetTile&VERSION=1.0.0&LAYER=pourbus&STYLE=&FORMAT=image%2Fpng&TILEMATRIXSET=BPL72VL&TILEMATRIX=1&TILEROW=0&TILECOL=0 OGC:WMTS-1.0.0-http-get-tile pourbus Pourbuskaart (1571) Vlaanderen https://www.geopunt.be/shared/a910ea4c-336c-46d8-85f7-212d87dcb9f4 WWW:LINK-1.0-http--link Pourbuskaart (1571) Weergave op GEOPUNT van de Pourbuskaart (1571) als historische kaartlaag. Te vinden onder 'Lagen' > 'Lagen toevoegen' > 'Historische kaarten'. De digitale ontsluiting van de Pourbuskaart 1571, exemplaar bij Musea Brugge, kwam tot stand door een samenwerking in 2023 tussen Musea Brugge, Universiteit Gent, Onroerend Erfgoed en Digitaal Vlaanderen. Hierbij werd de kaart gedigitaliseerd/gegeorefereerd door Universiteit Gent en raadpleegbaar gesteld door Digitaal Vlaanderen. Digitalisering (via digitale fotografie) Dominique Provost Art Photography +32 (0)496 23 36 47 Korte Molenstraat 27 Brugge 8200 België dominique.provost@telenet.be https://www.dominiqueprovost.be/ processor Fotogrammetrische restitutie en georeferentie Jan Trachet Universiteit Gent, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, Vakgroep Archeologie +32 (0)9 33 10 157 Sint-Pietersnieuwstraat 35 Gent 9000 België Jan.Trachet@ugent.be https://mappingpourbus.ugent.be processor Ontsluiting agentschap Digitaal Vlaanderen +32 (0)2 553 72 02 Havenlaan 88 bus 30 Brussel 1000 België digitaal.vlaanderen@vlaanderen.be https://www.vlaanderen.be/digitaal-vlaanderen processor Digitaal fotograferen van de Pourbuskaart in bezit van Musea Brugge Digitale fotografie Musea Brugge +32 (0)50 44 87 13 Burg 12 Brugge 8000 België musea@brugge.be meemoo, Vlaams instituut voor het archief +32 (0)9 298 05 01 Ham 175 Gent 9000 België patricia.roggeman@viaa.be https://artinflanders.be/nl pointOfContact